Ο Πρύτανης του ΕΑΠ Μανώλης Κουτούζης για το OpenEU: «Χτίζουμε το Ευρωπαϊκό Ανοικτό Πανεπιστήμιο»

Σε μια περίοδο που η ανώτατη εκπαίδευση στην Ευρώπη επαναπροσδιορίζει τον ρόλο και τη διεθνή της επιρροή, το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο ενισχύει τη θέση του, συμμετέχοντας ενεργά από την πρώτη γραμμή σε στρατηγικές ευρωπαϊκές συμμαχίες που φιλοδοξούν να διαμορφώσουν το πανεπιστήμιο του μέλλοντος.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλούμε με τον Πρύτανη του ΕΑΠ, Καθηγητή Μανώλη Κουτούζη, για τη σημασία της συμμετοχής στη Συμμαχία OpenEU, τις προοπτικές διαμόρφωσης ενός νέου ευρωπαϊκού μοντέλου σπουδών χωρίς σύνορα και τις προκλήσεις της επόμενης ημέρας για τα δημόσια πανεπιστήμια.

Ο ίδιος αναδεικνύει τη σύμπτωση ταυτότητας του ΕΑΠ με τις αρχές της Συμμαχίας, εκτιμά ότι τα πρώτα κοινά προγράμματα βρίσκονται στον ορίζοντα της επόμενης τριετίας και δηλώνει με σαφήνεια ότι το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο δεν έχει να φοβηθεί τον ανταγωνισμό των ιδιωτικών πανεπιστημίων. 

ΕΡ:

Η Συμμαχία Open EU φιλοδοξεί να εξελιχθεί στο Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Ανοικτών Πανεπιστημίων συνδέοντας 14 ιδρύματα και ένα ευρύ οικοσύστημα γνώσης. Τι σημαίνει αυτή η συμμετοχή για τη στρατηγική τοποθέτηση του ΕΑΠ στον Ευρωπαϊκό Ακαδημαϊκό Χάρτη; 

ΑΠ:

Αυτή καθαυτή η συμμετοχή μας σε μια Ευρωπαϊκή Συμμαχία  είναι από μόνη της κάτι πολύ σημαντικό.

Αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι οι συμμαχίες των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων έχουν πια εδραιωθεί και έχουν αρχίσει να παίζουν και σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ευρώπη. 

Υπάρχουν σήμερα 65 Ευρωπαϊκές Συμμαχίες με περισσότερα από 560 Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα σε 35 χώρες, που είναι πιο πολλές από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς υπάρχουν συνεργαζόμενα πανεπιστήμια και από άλλες χώρες.

Άρα, φαίνεται ότι διαμορφώνεται ένα νέο σκηνικό στην ανώτατη εκπαίδευση στην Ευρώπη. Υποθέτει κανείς ότι αυτό γίνεται για να ενισχυθεί  η δυναμική και η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων έναντι, όχι μόνο πια των αμερικανικών πανεπιστημίων. Θα έλεγα ότι αυτή τη στιγμή στο κάδρο έχουν μπει τα κινέζικα πανεπιστήμια, τα οποία είναι πάρα πολύ ισχυροί παίκτες και φαίνεται ότι και άλλες χώρες έχουν αρχίσει, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης να είναι ισχυροί πόλοι έλξης φοιτητών, ερευνητικών προγραμμάτων, χρηματοδότησης κ.λπ.. Άρα, για να κλείσω, το γεγονός ότι εμείς βρισκόμαστε σε μια τέτοια συμμαχία,  ένα πανεπιστήμιο με το δικό μας μέγεθος και τη σχετικά μικρή του ιστορία, είναι από μόνο του σημαντικό. 

Ειδικά για τη συγκεκριμένη συμμαχία, είναι επίσης πολύ σημαντικό -και νομίζω ότι είναι και τιμή για το πανεπιστήμιο- το γεγονός ότι συμμετέχει πολύ ενεργά σε μια συμμαχία στην οποία συμμετέχουν 8 κορυφαία ευρωπαϊκά ανοικτά πανεπιστήμια, καθώς και άλλα πανεπιστήμια που είναι είτε συνεργαζόμενα, ανοικτά και εξ αποστάσεως, είτε και συμβατικά.

Το γεγονός λοιπόν ότι συμμετέχουμε ισότιμα σε μια τέτοια συμμαχία υψηλής ποιότητας και πολύ μεγάλου βεληνεκούς  και ότι είμαστε και από τους κύριους πυλώνες στη συμμαχία αυτή, σημαίνει: 

ΕΡ: 

Φαίνεται ότι αυτή η συμμαχία εστιάζει σε κρίσιμες προκλήσεις, όπως μεταξύ άλλων είναι η δια βίου μάθηση, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η συμπεριληπτική εκπαίδευση. Πώς μεταφράζονται αυτές οι προτεραιότητες  σε απτές πολιτικές και δράσεις για το ΕΑΠ;

ΑΠ: 

Οι τρεις αυτές προκλήσεις που είπατε, θα έλεγα ότι είναι βασικές προκλήσεις για το ΕΑΠ και είναι ευτυχής συγκυρία που είναι και οι κύριες προκλήσεις της συγκεκριμένης συμμαχίας.  Καταρχάς, η δια βίου μάθηση είναι η καρδιά του Ανοικτού Πανεπιστημίου.

Από την ίδρυσή του το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο είχε ως βασικό σκοπό του την προώθηση της δια βίου μάθησης στην Ελλάδα, της εκπαίδευσης ενηλίκων. Από την αρχή λέγαμε ότι είμαστε το Πανεπιστήμιο της Δεύτερης Ευκαιρίας.  Χαίρομαι πλέον όταν λέω ότι είμαστε πανεπιστήμιο δεύτερης ευκαιρίας αλλά πρώτης επιλογής!

Ο σκοπός ήταν να δώσουμε τη δυνατότητα σε ανθρώπους που δεν μπόρεσαν όταν έπρεπε, όταν ήταν ο «κατάλληλος» χρόνος,  για κοινωνικούς, οικονομικούς, προσωπικούς, επαγγελματικούς ή άλλους λόγους να έχουν πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και αυτό το υπηρετήσαμε με επιτυχία και συνέπεια για περισσότερα από 25 χρόνια. Άρα, είναι κάτι το οποίο μας χαρακτηρίζει. 

Τώρα, δεύτερη πρόκληση της συμμαχίας είναι η συμπερίληψη - συμπεριληπτικότητα, αυτό που συνήθως ονομάζουμε inclusive higher education και equitable higher education.

Αυτό είναι, αν θέλετε, το άλλο ταυτοτικό μας χαρακτηριστικό, που είναι η ανοικτή εκπαίδευση. Ανοιχτή σημαίνει ότι είναι προσβάσιμη σε όλους,  χωρίς διακρίσεις, χωρίς περιορισμούς, δίνουμε τη δυνατότητα σε ανθρώπους, ανεξάρτητα από το κοινωνικό, οικονομικό ή πολιτισμικό ή άλλο background τους,  να συμμετέχουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, να παίρνουν πτυχία, να  αναπτύσσουν  προσόντα, να αποκτούν ικανότητες και δεξιότητες,  τόσο για την προσωπική  όσο και για την επαγγελματική τους ζωή. Άρα, αυτό το κομμάτι επίσης είναι κάτι το οποίο απασχολούσε το Πανεπιστήμιο διαχρονικά και βρήκαμε, συνοδοιπόρους σε αυτή την πορεία, τα άλλα ευρωπαϊκά ανοικτά πανεπιστήμια. 

Και το τρίτο είναι η ψηφιακή μετάβαση, ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Το δικό μας Πανεπιστήμιο, παρότι ξεκίνησε με πιο συμβατικά μέσα πριν από 25-26 χρόνια, εκ των πραγμάτων αναγκάστηκε να εξελιχθεί, και να εντάξει τις νέες τεχνολογίες, το διαδίκτυο, τις πλατφόρμες μάθησης.  Ήμασταν πολύ έτοιμοι ή πολύ πιο έτοιμοι για όλα αυτά σε σχέση με τα συμβατικά πανεπιστήμια που με τη διαδικασία του επείγοντος μπήκαν σε αυτή τη λογική κατά την πανδημία. Αξίζει να επισημάνω εδώ ότι τα υπόλοιπα Πανεπιστήμια  αξιοποιούν τη δική μας εμπειρία και τεχνογνωσία για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση!

Παρ' όλα αυτά, δεν μπορεί να πει κανείς ότι έχουμε εφησυχάσει, γιατί ειδικά αυτό το πεδίο είναι διαρκώς εξελισσόμενο.  Δηλαδή, η «εισβολή» της τεχνητής νοημοσύνης και άλλων ψηφιακών τρόπων και μέσων εκπαίδευσης γίνεται με πρωτόγνωρη ταχύτητα και απαιτεί διαρκή εξέλιξη.  Άρα και οι τρεις αυτές προκλήσεις δεν είναι κάτι ξένο για το Πανεπιστήμιό μας.

Θα έλεγα, όπως ανέφερα και προηγουμένως, ότι είναι ευτυχής συγκυρία ότι ενταχθήκαμε σε μια συμμαχία που έχει ως βασικές της προκλήσεις, άρα και προτεραιότητες, ακριβώς αυτά τα ζητήματα που μας απασχολούν και εμάς.  

ΕΡ:

Από τα βασικά στοιχεία του OpenEU φαίνεται ότι είναι η ανάπτυξη κοινών ευρωπαϊκών προγραμμάτων, μικροπιστοποιήσεων για δεξιότητες, ευέλικτων μαθησιακών διαδρομών. Πόσο κοντά είμαστε σε ένα μοντέλο που ο φοιτητής θα «συνθέτει» σπουδές διασυνοριακά;

ΑΠ: 

Κοιτάξτε, αντικειμενικά δε θα έλεγα ότι  είμαστε «ένα βήμα πριν» την υιοθέτηση ενός τέτοιου μοντέλου. Χρειάζεται ακόμα αρκετή δουλειά. όχι μόνο από τα πανεπιστήμια, αλλά και σε επίπεδο θεσμικό.

Όσο μπαίνουμε πιο βαθιά στις διαδικασίες του OpenEU, συνειδητοποιούμε ότι υπάρχουν θεσμικά εμπόδια και δυσκολίες τόσο σε επίπεδο υπερεθνικό, δηλαδή στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και σε επίπεδο εθνικό. Το κάθε κράτος - μέλος τι αναγνωρίζει, τι διαδικασίες αναγνώρισης πιστωτικών μονάδων έχει, πώς εντάσσονται τα micro-credentials σε όλη αυτή τη διαδικασία; Για την ώρα, σας λέω ότι δεν εντάσσονται. Τώρα ξεκινάει αυτή η συζήτηση και, ευτυχώς, είμαστε μέρος της.

Άρα, θα έλεγα ότι έχουν γίνει βήματα, υπάρχει κάποια πρόοδος, αλλά δεν θα τολμούσα να κάνω την πρόβλεψη ότι μέσα στα επόμενα ένα ή δύο χρόνια θα έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο. Ο στόχος της συμμαχίας, ωστόσο, είναι να καταφέρουμε στο τέλος της πρώτης τετραετίας λειτουργίας της, δηλαδή σε τρία χρόνια από τώρα, να έχουμε θέσει τις βάσεις έτσι ώστε να ξεκινήσουν σιγά-σιγά αμοιβαίες αναγνωρίσεις πιστωτικών μονάδων και να φτάσουμε τελικά σε αυτό το οποίο είπατε προηγουμένως, δηλαδή ένα ευρωπαϊκό ανοικτό πανεπιστήμιο που οι φοιτητές θα μπορούν να επιλέγουν θεματικές ενότητες και πιστωτικές μονάδες  και, τελικά,  θα συνθέτουν το δικό τους πτυχίο. 

ΕΡ: 

Το OpenEU δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρόσβαση μη παραδοσιακών φοιτητών, δηλαδή εργαζομένων, κατοίκων απομακρυσμένων περιοχών, ευάλωτων ομάδων. Μπορεί αυτό το μοντέλο να αλλάξει ριζικά την έννοια της πανεπιστημιακής φοίτησης  στην Ευρώπη;

ΑΠ: 

Κατά τη γνώμη μου, ναι. Μπορεί σε κάποιες χώρες η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση να είναι σχετικά εύκολη για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Ωστόσο, είναι δεδομένο επίσης ότι υπάρχουν αρκετές χώρες ή αρκετές ομάδες, αν θέλετε, που για διάφορους λόγους, κοινωνικούς, οικονομικούς, πολιτικούς, δεν θα έλεγε κανείς ότι έχουν ισότιμη πρόσβαση, άρα ακόμα υπάρχουν διακρίσεις.

Το γεγονός λοιπόν ότι αυτή τη στιγμή το συγκεκριμένο ζήτημα τίθεται ως προτεραιότητα στη συμμαχία πιστεύω ότι θα βοηθήσει αρκετές ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, να έχουν πιο εύκολη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Προφανώς, δεν μπορεί ούτε μία συμμαχία, ούτε καν μια συνολική εκπαιδευτική πολιτική, να αντιμετωπίσει τέτοια ζητήματα και παθογένειες κοινωνικές, όπως ο κοινωνικός αποκλεισμός και η μη ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση, γιατί αυτά σχετίζονται με πολιτικές (οικονομικές, κοινωνικές), του κάθε κράτους απέναντι σε αυτές τις ομάδες. Άρα προφανώς και δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι μέσα από τη δική μας συμμαχία ξαφνικά θα πέσουν όλα τα εμπόδια.  Θεωρούμε όμως ότι θα έχουμε βοηθήσει αρκετό κόσμο, αρκετές ομάδες, να έχουν ακόμη πιο εύκολη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

ΕΡ: 

Τι αλλάζει στην πράξη για φοιτητές και διδάσκοντες μέσα από τη συμμετοχή στη συμμαχία;  

Πρόσφατα φιλοξενήσαμε στην Αθήνα  το πρώτο χειμερινό σχολείο του OpenEU για υποψήφιους διδάκτορες και ήρθαν διδάκτορες από όλες τις συμμετέχουσες χώρες, από όλα τα πανεπιστήμια της Συμμαχίας, για ανταλλαγή καλών πρακτικών και ουσιαστικές συζητήσεις.

Ήταν μια εξαιρετική εκδήλωση, μια πάρα πολύ ζωντανή κοινότητα νέων ερευνητών που βρέθηκαν εδώ και συζήτησαν τα project τους, τα μεθοδολογικά, επιστημολογικά αλλά και πρακτικά  προβλήματά τους. Άρα, άμεσα αυτό το οποίο έχει γίνει είναι σίγουρα ότι έχουμε φέρει σε επαφή κάποιους από τους φοιτητές μας,  αρχικά σε επίπεδο διδακτορικό, αλλά ήδη υπάρχει κινητικότητα και για μεταπτυχιακά προγράμματα που θα προσφέρονται από τη Συμμαχία. Για τα Προπτυχιακά οι διαδικασίες είναι τουλάχιστον αυτή τη στιγμή πιο δύσκολες. Για τους διδάσκοντες του Πανεπιστημίου είναι μια εξαιρετική ευκαιρία, όταν ολοκληρωθούν διάφορες διαδικασίες,  να έρθουν σε επαφή με καλές πρακτικές στην ανοικτή και στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση και την εκπαίδευση ενηλίκων από όλες τις χώρες.

Είναι επίσης εξαιρετική ευκαιρία να γίνουν κοινά ερευνητικά προγράμματα με αντικείμενο την ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση.  Διευρύνεται δηλαδή το πεδίο των διδασκόντων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και τους δίνουμε μια ώθηση για τη διεθνοποίηση, για την επαφή τους με συναδέλφους τους. Είναι, κατά κάποιον τρόπο,  μια πλατφόρμα την οποία μπορούν να αξιοποιήσουν οι διδάσκοντες του Πανεπιστημίου για να έρθουν σε επαφή με μια πάρα πολύ μεγάλη κοινότητα με την οποία λίγο πολύ μοιράζονται τις ίδιες αρχές και τις ίδιες αξίες.  Άρα, μιλάμε την ίδια γλώσσα για την ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση.

ΕΡ: 

Με ορίζοντα την επόμενη φάση των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημιακών Συμμαχιών 2028-2034, ποιο είναι το δικό σας όραμα για τον ρόλο του ΕΑΠ; 

ΑΠ:  

Εάν τα πράγματα εξελιχθούν σύμφωνα με τον προγραμματισμό μας  στη Συμμαχία, την επόμενη τετραετία είναι πολύ πιθανό το πανεπιστήμιό μας να συμμετέχει στα πρώτα κοινά προγράμματα του OpenEU. Προγράμματα στα οποία οι φοιτητές μας θα μπορούν να επιλέγουν θεματικές ενότητες  από όλα τα πανεπιστήμια που συμμετέχουν και να αξιοποιήσουν τις πολύ ουσιαστικές δυνατότητες που θα τους δώσουν αυτές οι επιλογές. Άρα, αν εξελιχθούν τα πράγματα όπως θέλουμε να εξελιχθούν, θα είναι μια πάρα πολύ μεγάλη επιτυχία το πανεπιστήμιο να βρεθεί σε μια τόσο ισχυρή και δυναμική συμμαχία, που θα μπορέσει να δώσει σημαντικές ευκαιρίες στους φοιτητές μας.

ΕΡ: 

Θα θέλατε ως Πανεπιστημιακός να δείτε την εκπαίδευση να είναι από τους μεγάλους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης,  να συμπεριληφθεί  στις πιο σημαντικές προτεραιότητες της Ευρώπης;  

ΑΠ: 

Ως προτεραιότητα, ναι, θα το ήθελα. Δηλαδή να υπάρχει χρηματοδότηση, συνεργασία, κοινά προγράμματα και πρωτοβουλίες, συντονισμός πολιτικών.  Αλλά δεν νομίζω ότι μπορούμε να μιλάμε για μια κοινή εκπαιδευτική πολιτική. Δεν είναι εύκολο το εγχείρημα και αυτό έχει αναγνωριστεί εδώ και πολλά χρόνια. Οι εθνικές πολιτικές στην εκπαίδευση μπορεί να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους. Ενδεικτικά αναφέρω το ζήτημα της εθνικής ή άλλης ταυτότητας που διαμορφώνεται και μέσω της εκπαίδευσης. Καταλαβαίνετε ότι  μια κοινή ευρωπαϊκή εκπαιδευτική πολιτική,  στα πρότυπα μιας κοινής οικονομικής ή αγροτικής πολιτικής,  δεν είναι εύκολο να συμφωνηθεί και να υλοποιηθεί. Υπάρχουν όμως δείγματα συγκλίσεων και αυτό είναι σίγουρα θετικό. 

Αν με ρωτάτε λοιπόν ποιο βλέπω εγώ να είναι ένα επιθυμητό ζητούμενο, αυτό είναι να υπάρχουν συγκλίσεις, σίγουρα να υπάρχει δυνατότητα κινητικότητας, αναγνωρισιμότητας, ευελιξίας. Η συζήτηση που τώρα ξεκινάει για τα micro-credentials μπορεί να αναπτυχθεί περισσότερο και να γίνει γενικά ο χώρος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ευρώπη πιο ανοιχτός και ευέλικτος, έτσι ώστε να μπορεί ο κόσμος, οι νέοι άνθρωποι, και όχι μόνο οι νέοι, να μπαίνουν, να κάνουν μια διαδρομή, να βγαίνουν, να επανέρχονται, να υπάρχει μια δυναμική και μια κινητικότητα. 

Μια τέτοια εξέλιξη, ναι θα την ήθελα και θα την έβλεπα.  Δεν είμαι βέβαιος, ωστόσο, ότι είναι και όλα τα κράτη της Ευρώπης το ίδιο πρόθυμα να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση.

EΡ: 

Η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα επαναφέρει το ζήτημα του ανταγωνισμού και της ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, πιστεύετε ότι η συμμετοχή του ΕΑΠ στη Συμμαχία OpenEU ενισχύει και αναβαθμίζει τον ρόλο του;  Μπορεί αυτή η διεθνής δικτύωση μέσω του Open EU να λειτουργήσει ως απάντηση των δημοσίων ιδρυμάτων στην πρόκληση του ανταγωνισμού;  

ΑΠ: 

Κατά τη γνώμη μου, ναι. Να μιλήσω πρώτα για το δικό μας πανεπιστήμιο  και μετά να σας πω την εκτίμησή μου για τα άλλα.

Εάν τα πράγματα, ξαναλέω, εξελιχθούν όπως τα έχουμε προγραμματίσει αυτό θα σημαίνει ότι οι φοιτητές του Ανοικτού Πανεπιστημίου και των άλλων πανεπιστημίων θα μπορούν να συμμετέχουν και να επιλέγουν με κριτήρια ποιότητας αλλά και ευκολίας. 

Όταν δίνεις υψηλής ποιότητας ανώτατη εκπαίδευση, όπως εμείς, κι έχεις ευελιξία και προσαρμογή στις ανάγκες της κάθε φοιτήτριας και του κάθε φοιτητή, τότε αποκτάς ένα πολύ μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα απέναντι σε οποιοδήποτε άλλο, δημόσιο ή ιδιωτικό πανεπιστήμιο. Μιλώντας για τα ιδιωτικά, περιμένουμε μέχρι να εδραιωθούν,  να δούμε πώς θα ανταποκριθούν στις προκλήσεις,  πού θα κατατεθούν στις διάφορες λίστες ποιότητας, εγχώριες και διεθνείς, μέχρι να βρουν τον δρόμο τους. 

Αν εμείς, που είμαστε ήδη εδραιωμένοι, κάνουμε ένα βήμα μπροστά,  νομίζω ότι δεν έχουμε να φοβόμαστε κάτι από τον ανταγωνισμό. 

Τώρα, για τα υπόλοιπα δημόσια πανεπιστήμια δεν μπορώ να έχω ολοκληρωμένη εικόνα. Εκεί έχουμε δια ζώσης προγράμματα, τα οποία δεν έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά με τα δικά μας. Σε κάθε περίπτωση πάντως εγώ πιστεύω ότι το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο δεν έχει να φοβηθεί. Αρκεί να ανταποκριθεί σε προκλήσεις που ήδη υπάρχουν - και που δεν εμφανίστηκαν λόγω των ιδιωτικών πανεπιστημίων: προκλήσεις συνέπειας, ποιότητας, ορθολογικής διαχείρισης. Νομίζω ότι το επίπεδο των σπουδών είναι καλό, το επίπεδο των συναδέλφων στα δημόσια πανεπιστήμια είναι κατά τεκμήριο εξαιρετικό.  Επίσης, στο ερευνητικό πεδίο τα ελληνικά πανεπιστήμια πάνε πολύ καλά. Διαρκώς βελτιωνόμαστε στις διεθνείς κατατάξεις. Αν λοιπόν τα ελληνικά πανεπιστήμια ανταποκριθούν σε αυτές τις προκλήσεις - σημειώνω ότι η ΕΘΑΑΕ με τα κριτήρια της πιστοποίησης διασφαλίζει σε κάποιο βαθμό την ποιότητα και τη συνέπεια -  δεν έχουν να φοβούνται. Βέβαια, αυτό το οποίο πάντα λέω είναι ότι δεν διανοούμαι τα ίδια κριτήρια και η ίδια αυστηρότητα να μην εφαρμοστούν, εννοώ από την ΕΑΕ και από την πολιτεία, και στα ιδιωτικά πανεπιστήμια.  Δηλαδή, αυτά για τα οποία πιέζονται  τα δημόσια πανεπιστήμια να διασφαλίσουν, να ακολουθήσουν συγκεκριμένες διαδικασίες, να έχουν υψηλούς δείκτες ποιότητας κ.λπ. δεν μπορώ να διανοηθώ ότι δεν θα ισχύσουν για τα ιδιωτικά ή ότι  θα υπάρξουν «εκπτώσεις». Ούτε θέλω να το σκέφτομαι και πιστεύω ότι δεν θα ισχύσει κιόλας. 

Κλείνοντας, θα ήθελα να πω ότι το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο έχει μπει σε μια νέα φάση μετά την αυτονόμησή του, μετά την εκλογή των πρώτων πρυτανικών αρχών του. Εκ των πραγμάτων, πρέπει να αντιμετωπίζει με διαφορετικό τρόπο και τα προβλήματα και τις προκλήσεις, παρ' όλα αυτά είναι ένα πανεπιστήμιο το οποίο έχει εδραιωθεί και αυτό το εισπράττουμε κάθε μέρα όπου κι αν πάμε. Έχει εδραιωθεί στην ελληνική κοινωνία ως ένα πολύ ποιοτικό και απαιτητικό πανεπιστήμιο. Και η πρόκληση είναι αυτή η καταξίωση να μας ακολουθήσει και στα διεθνή μας βήματα, στη διεθνοποίηση, να εδραιωθούμε δηλαδή όσο γίνεται και στο διεθνές πεδίο ως ένα πανεπιστήμιο ιδιαίτερο, ποιοτικό, καινοτόμο στην υπηρεσία της κοινωνίας.